Het Mahnverfahren in Duitsland

Geschreven door Rechtsanwalt Peter Koeleman. Eerder gepubliceerd in Fenedexpress, November 2005

Een ieder die handelt kent hen uit eigen er­varing: klanten die zonder wezenlijke re­den geleverde waar of correct verleende diensten niet betalen. Als een schuldenaar ook na aanmaning niet betaalt, heeft de schuldeiser geen andere keuze dan te proberen om zijn vordering gerechtelijk door te zetten. Daarvoor heeft hij een zgn. executoriale titel nodig. Als de schuldenaar in het buitenland woont, wordt de zaak gecompliceerd: men heeft een buitenlandse advocaat nodig, men moet zich tot een buitenlandse rechter wenden, met moet zich in­stellen op een buitenlandse procedure - en dit alles ook nog in een vreemde taal, als men niet toevallig aldaar een advocaat treft die Nederlands spreekt.

Het Duitse procesrecht geeft met het zgn. "Mahnverfahren" een speciale mogelijkheid om een executoriale titel te verkrijgen, die het Nederlands procesrecht in deze vorm niet kent. Uiteraard staat deze mogelijkheid ook open voor Nederlandse schuldeisers met Duitse debiteuren. Deze bijdrage wilt u een kleine overzicht geven welke mogelijkheden het Mahnverfahren voor u als Nederlandse exporteur biedt om Uw geld te krijgen.

Eerst wat statistiek:

In Duitsland worden per jaar ongeveer 9.3 miljoen Mahnverfahren aanhangig gemaakt, die tot circa 6.5 miljoen exe­cutoriale titels leiden. Daarentegen be­loopt het totaal aantal civielrechtelijke procedures in eerste instantie minder dan 2 miljoen - waarbij hierin (met uit­zondering van familierechtelijke rechts­zaken) alle civielrechtelijke procedures zijn be­vat, terwijl het Mahnverfahren alleen het doorzetten van geldvorderin­gen betreft. Deze vergelijking toont: Verreweg de meeste rechtsvorderingen tot betaling worden in Duits­land aanhangig gemaakt door middel van het Mahnverfahren.

Wat zijn de bijzonderheden van het Mahnverfahren?

Het Mahnverfahren is een strict gefor­maliseerde procedure, waarmee de schuldeiser zijn vordering jegens de schuldenaar bij de rechter aanmeldt. Schuldeisers met vestiging in het buitenland dienen hun vordering altijd in bij Amtsge­richt Schöneberg in Berlijn, onaf­hankelijk van de vestigingsplaats van de Duitse debiteur. De schul­deiser hoeft zijn vor­dering, anders dan in een normale hoofdprocedure, niet te motiveren. Het Amtsgericht doet ook geen onder­zoek of de rechtsvordering daadwerkelijk bestaat; er vindt geen mondelinge behandeling plaats. De schuldenaar krijgt geen mogelijkheid tot een inhou­delijk verweer. Het Amtsgericht neemt bij wijze van spreken de opgaven van de schul­deiser als "goede munt" aan en stuurt, als aan alle formele eisen is voldaan, over het algemeen binnen enkele weken de gerechtelijke aanmaning ("Mahnbescheid") aan de debiteur. Een Mahnbescheid heeft tegelijkertijd een aantal andere, voor de schuldeiser positieve, rechtsgevolgen: een mogelijke verjaring wordt gestuit en de schulden­aar komt (uiterlijk) met de betekening van de Mahnbescheid in verzuim.

Der Schuldenaar kan verzet ("Wider­spruch") aantekenen tegen de Mahnbe­scheid; de rechtszaak wordt daarna af­gegeven aan de plaatselijk bevoegde rechter. Het Mahnver­fahren loopt in dit geval uit in een normale hoofdprocedure.

Heeft de debiteur binnen twee weken geen verzet aangetekend, kan de schuldei­ser een zgn. "Vollstreckungsbescheid" aanvragen. De Vollstreckungsbescheid heeft dezelfde waarde als een voor voorlopig uitvoerbaar verklaard verstek­vonnis.

De schuldeiser mag de Vollstreckungsbe­scheid - zonder zekerheidsstelling - tenuitvoer­leggen, ook al tekent de debiteur tegen de Vollstreckungsbecheid verzet aan. Verzet te­gen de Vollstreckungsbescheid is wat anders dan verzet tegen de Mahnbescheid. Bij ver­zet tegen de Mahnbescheid is er nog geen titel (verstekvonnis) tegen de debiteur. Als de Vollstreckungsbescheid eenmaal betekent is, kann weliswaar nogmaal verzet aangete­kend worden, maar de schuldeiser mag de Volstreckungsbescheid al tenuitvoer leggen. Hij draagt daarbij weliswaar het risico, dat hij de geinde gelden terug moet betalen, als de Vollstreckungsbescheid ten gevolge van het verzet op een gegeven moment wordt opgeheven.

Het Mahnverfahren is relatief eenvoudig voor een schuldeiser. In plaats van een uitvoe­rige dagvaarding en conclusies en andere tijdrovende procedurele handelingen, hoeft hij maar twee standaardverzoeken in te dienen - een voor de Mahnbescheid en een voor de Vollstreckungsbescheid - om een execu­toriale titel te verkrijgen. Het Mahnver­fahren gaat relatief snel en kan, als alles goed verloopt, binnen twee maanden zijn doel bereiken. Het Mahnverfahren is ook dui­delijk goedkoper dan een civielrechte­lijke procedure. De gerechtelijke kosten zijn maar 1/6 vergeleken met een ci­viel­rechtelijke procedure, bo­vendien worden deze kosten in mindering ge­bracht als - na verzet - het Mahn­verfahren overgaat in een hoofdprocedure. Ook de kosten van een advocaat zijn lager dan bij een hoofdprocedure. Meer in het algemeen kan gezegd worden, dat de kosten voor incasso in Duitsland beduidend lager liggen dan in Nederland

Als de schuldenaar verzet aantekent komt het, zoals gezegd tot een hoofdprocedure; de situatie is dan dezelfde alsof het Mahnverfahren niet plaats heeft gevonden. De schuldei­ser moet dan zijn vordering "volgens alle regels van de kunst" motiveren. Bij vorderingen van een Nederlandse exporteur tegen een Duits debiteur, moet de rechter in de meeste gevallen Nederlands recht toepassen. Hiervoor een advocaat te nemen die beide rechts­stelsels beheerst is aan te raden.

Ten slotte: Gezien de voordelen van het Mahnverfahren - waar liggen de grenzen van het Mahnverfah­ren? Hoofdzakelijk zijn te noemen:

1.Het Mahnverfahren staat alleen ter beschikking voor het opeisen van geldvor­derin­gen. Andere rechtsvorderingen (b.v. revindi­catie) moeten door middel van een gewone hoofdprocedure aanhangig gemaakt worden.

2. Her Mahnverfahren komt niet in aanmerking als de vordering af­hankelijk is van een tegenvorde­ring, die nog niet is voldaan.

3. Het verblijf van de schuldenaar moet bekend zijn. Anders dan bij een dagvaarding kan de beteke­ning van een Mahnbescheid niet gebeuren door openbare be­kend­making.

4. Als men a priori daarmee moet rekenen dat de schuldenaar zich te weer zal stel­len tegen de Mahnbescheid, als dus de vordering sowieso verwezen zal wor­den naar een hoofdprocedure, zal het Mahnverfahren alleen maar leiden tot vertra­ging. In deze gevallen is het beter om meteen een hoofdprocedure te be­ginnen.

In alle andere gevallen is het Mahnver­fahren de geschikte weg, om open­staande vorde­ringen te incasseren.

Voor verdere informatie over incasso in Duitsland, zie www.mmrecht.com/inkasso/

Rechtsanwalt Peter Koeleman, Berlijn